Thanh Hóa: Bài chòi cổ Nguyệt Viên thờ Thành Hoàng nữ và 18 vị tiến sĩ trong làng khoa bảng

Làng cổ Nguyệt Viên, xã Hoằng Quang, TP Thanh Hóa (tỉnh Thanh Hóa) nằm bên bờ sông Mã. Nguyệt Viên mang những nét đặc trưng của một làng quê Việt Nam trong lành, yên bình và đậm đà bản sắc văn hóa. Nơi đây còn lưu giữ một di tích cổ thờ Thành hoàng nữ của làng khoa bảng, được xây dựng cách đây hơn 4 thế kỷ.

Clip: Cổ nhạc Nguyệt Viên – nơi thờ Thành nữ độc nhất vô nhị của làng cổ Nguyệt Viên, xã Hoằng Quang, TP Thanh Hóa (tỉnh Thanh Hóa).

Tương truyền nữ hoàng làng là con gái vua

Một ngày giữa tháng 8, chúng tôi đến thăm thôn Nguyệt Viên, xã Hoằng Quang, TP Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Theo người dân nơi đây, làng Nguyệt Viên xưa không chỉ nổi tiếng về truyền thống khoa bảng mà còn là nơi gặp gỡ của con đường giao thương Bắc Nam bằng đường thủy.

Vì vậy, làng Nguyệt Viên đã sớm hội tụ những nét văn hóa đặc trưng của làng quê Việt Nam…

Hiện làng này còn lưu giữ được nhiều công trình kiến ​​trúc mang đậm nét văn hóa Việt Nam, trong đó có Nguyệt Viên Nghè.

Nghè Nguyệt Viên được xây dựng vào năm 1593 để thờ công chúa Mai Hoa, nhân vật trong truyền thuyết được nhân dân tôn là Thành Hoàng làng. Đây cũng là công trình tôn vinh danh học của làng khoa bảng trong lịch sử nước nhà thời phong kiến.

Nghe cổ nhạc Nguyệt Viên, điểm tâm linh của người dân

Nghè Nguyệt Viên ở xã Hoằng Quang, TP. Thanh Hóa (tỉnh Thanh Hóa). Ảnh: Hoài Thu

Ông Cao Xuân Mạc – Trưởng Ban quản lý di tích làng Nguyệt Viên cho biết, trước khi có dịch Covid-19, hàng năm, nhiều nhà nghiên cứu và du khách thập phương vẫn thường xuyên đến thăm làng.

Có người từng đến đây đã miêu tả Nguyệt Viên “như búp sen từ từ hé cánh tỏa sáng, tỏa hương soi bóng gương trong của dòng Mã Giang”.

Theo ông Mạc, khác với nhiều di tích lịch sử trên cả nước, đặc biệt là đình, đền, người được thờ ở Nguyệt Viên Nghè là một nữ Thành Hoàng làng – có tấm bia ghi rõ “Chương Vi Đức Bảo Trung Hưng Thượng Đẳng. “. Chúa Trời”.

Nghe cổ nhạc Nguyệt Viên, điểm tâm linh của người dân

Tấm bia khắc tên những người có công tu bổ, tôn tạo lại nhạc viện Nguyệt Viên hàng trăm năm trước. Ảnh: Hữu ích

Người làng Nguyệt Viên vẫn tin rằng, công chúa Mai Hoa vì cảm phục tài cao thủ của ông Nghè Đôn (quê ở xã Hoằng Thịnh, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa ngày nay) nên khi về quê, bà đã thầm thương trộm nhớ. theo sau. Tuy nhiên, giữa đường bị lạc, công chúa Mai Hoa không tìm được quê quán của ông Nghè Đôn.

  • Quảng Bình: Pháp Kè - Làng Việt cổ gần 1.000 năm tuổi có 4 giếng vuông không bao giờ cạn nước

Chán nản, thất vọng, nàng đã ném mình xuống sông Mã đoạn chảy qua làng Nguyệt Viên, được thủy tổ họ Nguyễn ở làng Nguyệt Viên vớt về chôn ở Cồn Trạch.

Dân làng Nguyệt Viên lấy ngày giỗ bà (10 tháng 2 âm lịch) làm ngày giỗ và tôn bà là Thành hoàng làng.

Sau này, dân làng Nguyệt Viên đã có công, góp sức xây dựng thành làng thờ tự, hương khói của bà chúa Mai Hoa.

Nghè Nguyệt Viên – lối kiến ​​trúc cổ kính và độc đáo

Nghè Nguyệt Viên tọa lạc trên một khu đất có diện tích khá khiêm tốn, chỉ khoảng 2.500 m2, quy mô kiến ​​trúc không lớn. Tuy nhiên, công trình Nguyệt Viên được xây dựng cách đây hơn 4 thế kỷ mang nhiều nét kiến ​​trúc cổ kính độc đáo. Đây là lý do khiến nhiều nhà nghiên cứu từng đến đây không khỏi ngạc nhiên.

Nghe cổ nhạc Nguyệt Viên, điểm tâm linh của người dân

Bức tranh lớn bên trong động Nguyệt Viên, xã Hoằng Quân, TP Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: Hoài Thu

Ông Mạc cũng cho biết, trước đây, làng nằm trong khuôn viên quy mô của làng, ngay cạnh chùa và đình làng gồm 9 gian, có giếng, cầu đá và nhiều cây cổ thụ. xanh quanh năm. Cảnh quan rộng rãi, thoáng mát.

Tuy nhiên, theo thời gian, các công trình như chùa, đình, giếng cổ, cầu đá cổ, cây đa cổ thụ đã bị di dời, chỉ còn lại ngôi làng này.

Nghè Nguyệt Viên có kết cấu 1 gian 2 chái, bố cục gần như hình vuông, kết cấu vì kèo khá đặc biệt.

“Người xây dựng đã nâng và cơi nới giá chiêng ở câu đầu (xà ngang chính đặt trên cùng) thành lầu hai không có lầu, tạo không gian bên trong rộng rãi. Bên ngoài mái cũng tạo thành hai lớp, giữa hai lớp. , có cổ diêm cao với nhiều cửa sổ con giúp không gian bên trong công trình sáng sủa, thoáng mát.

Kiểu kiến ​​trúc hai mái này được gọi là “trùng khớp”, xuất hiện vào cuối thế kỷ 18 (chùa Tây Phương, tỉnh Hà Tây cũ là một ví dụ), đến làng Nguyệt Viên thì hoàn chỉnh hơn. Kiểu kiến ​​trúc này làm cho công trình cao ráo, đơn giản nhưng thanh thoát, chắc chắn ”, sách“ Địa chí văn hóa Hoằng Hóa ”, NXB Khoa học xã hội, phát hành năm 2000.

Nghe cổ nhạc Nguyệt Viên, điểm tâm linh của người dân

Các hình tượng đầu rồng, phượng, lân được chạm khắc mềm mại, uyển chuyển nhưng vẫn toát lên sự sắc sảo, uy nghiêm bên trong đình làng Nguyệt Viên, xã Hoằng Quang, TP Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa .. Ảnh: Hữu Dụng

Ngoài ra, bộ khung gỗ của Nguyệt Viên Nghệ chắc chắn, bề thế với những hình chạm khắc linh vật, hoa lá rất tỉ mỉ.

Các hình tượng rồng, phượng, lân được chạm khắc vào từng vị trí cố định trên các đầu dư, các đầu, các góc nối với cột cái… một cách mềm mại, uyển chuyển nhưng vẫn toát lên sự sắc sảo. , uy nghiêm. Những cột gỗ lim được trồng chắc chắn trên những tảng đá vững chãi.

Đến thăm sông Nguyệt Viên, người xem còn nhận ra đề tài “sư tử” ở đây chiếm số lượng lớn, được chạm khắc với nhiều tư thế: trẻ con bơi trên mặt nước; trẻ em thì mang vòng có hình bát quái của “Hà Đồ thất thư”; Đứa trẻ ở tư thế nằm ngửa … Kỹ thuật chạm khắc linh vật ở sông Nguyệt Viên nhiều lớp tạo chiều sâu hấp dẫn.

Kiến trúc đẹp đẽ tinh xảo cùng với những tác phẩm điêu khắc nghệ thuật tinh xảo càng làm cho đình làng Nguyệt Viên thêm linh thiêng, trang nghiêm và thực sự gần gũi với đời sống sinh hoạt của người dân trong làng.

Kiến trúc độc đáo của làng Nguyệt Viên cũng chứng tỏ tài năng, tay nghề cao và óc sáng tạo của người thợ Việt Nam từ xa xưa.

Nghe cổ nhạc Nguyệt Viên, điểm tâm linh của người dân

Bên trong có bia ghi 11 tiến sĩ của làng Nguyệt Viên đạt điểm cao trong các kỳ thi dưới thời phong kiến. Ảnh: Hoài Thu

Điểm tựa tinh thần cho dân làng và du khách thập phương

Ông Cao Xuân Mạc cho biết: “Nghĩa Nguyệt Viên ngoài thờ Thành Hoàng làng là công chúa Mai Hoa còn thờ các vị tiến sĩ đỗ đạt, bên trong di tích có tấm bia ghi danh sách 11 vị tiến sĩ của làng Nguyệt Viên đã thi đỗ. Người đầu tiên của làng, cũng là người cuối cùng của cả nước thi đỗ tiến sĩ thời phong kiến ​​là Tiến sĩ Nguyễn Trác (dưới thời vua Lê Thần Tông) và là người cuối cùng của làng, đồng thời cũng là người cuối cùng của làng. cả nước đỗ tiến sĩ thời phong kiến, được ông Viết Tạo ”.

Từ xa xưa, sự trọng học đã tạo nên bản sắc cho làng Nguyệt Viên. Và như một niềm tự hào về truyền thống học hành đỗ đạt, người dân trong làng vẫn truyền nhau câu nói: “Nguyễn Viện 18 ông Nghè / Người cưỡi ngựa tía, người che tán vàng”.

Cổ nhạc Nguyệt Viên, điểm tâm linh của người dân

Cổng Nguyệt Viên, xã Hoằng Quang, TP Thanh Hóa (tỉnh Thanh Hóa). Ảnh: Hữu ích

Trải qua nhiều thế kỷ, làng Nguyệt Viên giờ đây không chỉ là “điểm tựa” tinh thần của người dân địa phương mà còn là điểm tham quan của du khách gần xa khi về với làng cổ Nguyệt Viên.

Bà Lê Thị Tâm (người dân thôn Nguyệt Viên, xã Hoằng Quang, TP. Thanh Hóa) cho biết: “Theo tục xưa, cứ sáng mùng 1 Tết, những người đỗ đạt trong làng, những người Người theo học. Hiện tại, các em học sinh cũng được cha mẹ đưa đi cúng bái, cầu may mắn, học hành đỗ đạt ”.

Hàng năm, vào ngày 10 tháng 2 âm lịch, lễ hội âm nhạc Nguyệt Viên được tổ chức với nhiều hoạt động ý nghĩa. Lễ hội thu hút đông đảo nhân dân trong vùng bởi các hoạt động mang tính cộng đồng cao, như đua thuyền trên sông Mã, kéo hẹ, tu hú, hát đối đáp …

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *